अद्य संस्कृतं शिक्षामहे – भागः ७ : शौचम्
अद्य संस्कृतं शिक्षामहे भाग 7 में शौचम् (स्वच्छता) शब्द का अर्थ, सरल संस्कृत वाक्य-प्रयोग, व्याकरण, हिन्दी से संस्कृत अनुवाद अभ्यास तथा प्रेरणादायक सामग्री प्रस्तुत है। कक्षा 9–10 के विद्यार्थियों एवं संस्कृत सीखने वाले सभी पाठकों के लिए उपयोगी।
By SanskritLearn
अद्य संस्कृतं शिक्षामहे – भागः ७ स्वच्छता — शौचम्
अद्य वयं “शौचम्” इति शब्दस्य अर्थं प्रयोगं च शिक्षामहे। स्वच्छता केवलं शरीरस्य न, अपितु मनसः, वचनस्य, पर्यावरणस्य च आवश्यकगुणः अस्ति। "शौचम्" धर्मस्य दशलक्षणेषु अपि एकम् अस्ति।
शब्दपरिचयः
शौचम् = स्वच्छता, पवित्रता
स्वच्छः = साफ़, स्वच्छ स्वच्छता = शौचम् शुचिः = पवित्र, स्वच्छ
सरलवाक्यप्रयोगाः
१. शौचं स्वास्थ्यस्य आधारः अस्ति। स्वच्छता स्वास्थ्य का आधार है।
२. अस्माभिः प्रतिदिनं स्वगृहं स्वच्छं कर्तव्यम्। हमें प्रतिदिन अपना घर साफ़ रखना चाहिए।
३. विद्यार्थीः स्वकक्षां स्वच्छां धारयति। विद्यार्थी अपनी कक्षा को स्वच्छ रखता है।
४. स्वच्छवस्त्राणि धारयितुं हितकरम्। स्वच्छ वस्त्र पहनना लाभदायक है।
५. पर्यावरणस्य शौचं अस्माकं कर्तव्यम् अस्ति। पर्यावरण की स्वच्छता हमारा कर्तव्य है।
६. शुचिना मनेन कार्यं कर्तव्यम्। शुद्ध मन से कार्य करना चाहिए।
७. स्वच्छतया रोगाः दूरं भवन्ति। स्वच्छता से रोग दूर रहते हैं।
८. शौचं सदैव पालनियमम् अस्ति। स्वच्छता का पालन सदैव करना चाहिए।
व्याकरणम्
शौचम् — नपुंसकलिङ्गशब्दः।
विशेषप्रयोगाः शौचं पालय। — स्वच्छता बनाए रखो। स्वच्छः भव। — स्वच्छ रहो। स्वच्छतायाः पालनं कुरु। — स्वच्छता का पालन करो। शुचिना मनेन पठ। — पवित्र मन से पढ़ो। स्वयं प्रयास करें हिन्दी से संस्कृत में अनुवाद कीजिए— स्वच्छता स्वास्थ्य के लिए आवश्यक है। हमें अपने विद्यालय को स्वच्छ रखना चाहिए। स्वच्छ जल पीना चाहिए। विद्यार्थी स्वच्छ वस्त्र पहनते हैं। स्वच्छता से जीवन सुखमय बनता है। उत्तराणि शौचं स्वास्थ्याय आवश्यकम् अस्ति। अस्माभिः स्वविद्यालयः स्वच्छः धारयितव्यः। स्वच्छं जलं पातव्यम्। विद्यार्थिनः स्वच्छवस्त्राणि धारयन्ति। शौचेन जीवनं सुखमयं भवति। अद्यतनं भाषासूत्रम्
शौचं स्वास्थ्यस्य भूषणम्।
अर्थः — स्वच्छता ही उत्तम स्वास्थ्य का आभूषण है।
अद्यतनः लघुसङ्कल्पः
अद्य अहं मम गृहं विद्यालयं च स्वच्छं धारयिष्यामि।
अर्थः — आज मैं अपने घर और विद्यालय को स्वच्छ रखूँगा।
प्रेरणासुभाषितम्
शरीरशौचं मनःशौचं जीवनस्य भूषणम्।
भावार्थः: शरीर और मन की पवित्रता ही श्रेष्ठ जीवन का वास्तविक आभूषण है।