CBSE Class 10 Sanskrit अपठित गद्यांश – 10 अंक | अभ्यास प्रश्न

कक्षा 10 CBSE संस्कृत अपठित-अवबोधनम् — अभ्यासप्रश्नः पूर्णाङ्काः – 10

निर्देशः — अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत।

अपठितगद्यांशः

अस्माकं जीवने समयस्य महत्त्वम् अत्यधिकम् अस्ति। गतः समयः पुनः कदापि न आगच्छति। अतः प्रत्येकः जनः समयस्य सदुपयोगं कुर्यात्। विद्यार्थीजीवने तु समयपालनस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। यः विद्यार्थी नियमितरूपेण अध्ययनं करोति, समये विद्यालयं गच्छति, गृहकार्यं च पूर्णं करोति, सः जीवने सफलः भवति। आलस्यं मनुष्यस्य महान् शत्रुः अस्ति। आलसी जनः अद्य करणीयं कार्यं श्वः करिष्यामीति चिन्तयति। फलतः तस्य बहूनि कार्याणि अपूर्णानि एव तिष्ठन्ति। परिश्रमी जनः प्रत्येकं कार्यं निश्चितसमये सम्पादयति। समयस्य सदुपयोगेन ज्ञानं वर्धते, कार्येषु सफलता प्राप्यते, जीवनं च सुव्यवस्थितं भवति। अतः अस्माभिः समयस्य मूल्यं ज्ञात्वा प्रत्येकं कार्यं समये एव कर्तव्यम्।

(अ) एकपदेन उत्तरत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) (1 × 2 = 2)

(i) मनुष्यस्य महान् शत्रुः कः अस्ति?

(ii) समयस्य सदुपयोगेन किं वर्धते?

(आ) पूर्णवाक्येन उत्तरत। (केवलं प्रश्नद्वयम्) (2 × 2 = 4)

(i) कीदृशः विद्यार्थी जीवने सफलः भवति?

(ii) परिश्रमी जनः प्रत्येकं कार्यं कथं सम्पादयति?

(इ) अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत। (1 × 1 = 1) (ई) निर्देशानुसारम् उत्तरत। (1 × 3 = 3)

(i) ‘शत्रुः’ इति पदस्य गद्यांशे किं विशेषणपदं प्रयुक्तम्?

(A) आलसी (B) महान् (C) नियमितः (D) निश्चितः

(ii) ‘असफलः’ इति पदस्य विलोमपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।

(A) सफलः (B) आलसी (C) परिश्रमी (D) अपूर्णः

(iii) ‘सः जीवने सफलः भवति।’ अस्मिन् वाक्ये ‘सः’ सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?

(A) समयाय (B) जनाय (C) विद्यार्थिने (D) कार्याय

उत्तरमाला

(अ) (i) आलस्यम्। (ii) ज्ञानम्।

(आ) (i) यः विद्यार्थी नियमितरूपेण अध्ययनं करोति, समये विद्यालयं गच्छति, गृहकार्यं च पूर्णं करोति, सः जीवने सफलः भवति। (ii) परिश्रमी जनः प्रत्येकं कार्यं निश्चितसमये सम्पादयति।

(इ) समयस्य महत्त्वम् / समयस्य सदुपयोगः

(ई) (i) (B) महान् (ii) (A) सफलः (iii) (C) विद्यार्थिने

अङ्कविभाजनम्

एकपदेन उत्तरम् – 2 अंक + पूर्णवाक्येन उत्तरम् – 4 अंक + शीर्षकम् – 1 अंक + निर्देशानुसारम् – 3 अंक = कुल 10 अंक